Sejm Rzeczypospolitej Polskiej – Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach

W dniu 4 listopada 2025 roku miałam przyjemność uczestniczyć w posiedzeniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, podczas którego rozmawialiśmy o jednym z najważniejszych tematów dla polskich rodzin — kierunkach i propozycjach zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Prawo rodzinne to żywa materia — dotyka spraw, które są emocjonalnie i społecznie najbardziej wrażliwe: rozwodów, opieki nad dziećmi, relacji rodziców po rozstaniu. Dlatego każda zmiana w tym obszarze wymaga rozwagi, odwagi i wrażliwości na realne potrzeby rodzin.

⚖️ Kluczowe kierunki zmian w prawie rodzinnym

W imieniu Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego przedstawiłam najważniejsze założenia planowanych reform, które mają na celu unowocześnienie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz lepszą ochronę dobra dziecka.

Wśród kluczowych propozycji znalazły się:

💬 Wprowadzenie rozwodów pozasądowych – w ściśle określonych sytuacjach, gdy między małżonkami nie ma sporu, a wszystkie kwestie zostały wspólnie uzgodnione.
Propozycja dotyczy par, które:

• pozostają w małżeństwie co najmniej jeden rok,

• nie mają wspólnych małoletnich dzieci,

• nastąpił między nimi trwały i zupełny rozkład pożycia,

• nie toczy się między nimi postępowanie rozwodowe,

• a akt małżeństwa znajduje się w rejestrze stanu cywilnego – w przypadku obywateli polskich lub osób niemających wspólnego obywatelstwa, lecz mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Takie rozwiązanie mogłoby stanowić alternatywę dla tradycyjnego postępowania sądowego, znacząco odciążyć sądy rodzinne, skrócić czas oczekiwania na rozstrzygnięcie i pozwolić skoncentrować zasoby wymiaru sprawiedliwości na sprawach spornych i wymagających interwencji sądu.

⚖️ Eliminacja obowiązku orzekania o winie w sprawach rozwodowych – to jeden z kluczowych kierunków proponowanych zmian w prawie rodzinnym.
Celem tej reformy jest odejście od konfrontacyjnego modelu postępowania rozwodowego, w którym proces często przeradza się w wzajemne obwinianie i eskalację konfliktu.

Nowe rozwiązanie zakłada, że ustalenie winy nie będzie obowiązkowym elementem wyroku rozwodowego, co pozwoli sądom i stronom skupić się na istocie sprawy – rozwiązaniu konfliktu, zapewnieniu stabilności sytuacji dzieci i stworzeniu podstaw do dalszej współpracy rodziców po rozstaniu.
To zmiana w duchu mediacji, dialogu i poszanowania emocji stron, mająca na celu budowanie bardziej konstruktywnego i mniej obciążającego procesu rozwodowego.

Wraz z rezygnacją z obligatoryjnego orzekania o winie zaproponowano również nowe brzmienie art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który w sposób jasny i kompleksowy reguluje kwestie obowiązku alimentacyjnego po rozwodzie:

art. 60 k.r.o. w projektowanym brzmieniu:

1. Małżonek rozwiedziony, który na skutek rozwiązania małżeństwa nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego, mającego istotnie większe możliwości zarobkowe i majątkowe, przyczyniania się w odpowiednim zakresie do zaspokajania tych potrzeb, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego (obowiązek alimentacyjny po rozwodzie).

2. Ustalając zasadność, czas trwania oraz zakres obowiązku alimentacyjnego po rozwodzie, należy uwzględnić w szczególności:

1. wiek i stan zdrowia uprawnionego oraz zobowiązanego;
2. sprawowanie pieczy nad dziećmi przez uprawnionego lub zobowiązanego;
3. sposób wykonywania obowiązków w czasie trwania małżeństwa;
4. czas trwania małżeństwa;
5. obowiązki o charakterze alimentacyjnym obciążające uprawnionego lub zobowiązanego;
6. pozostawanie przez uprawnionego w faktycznym pożyciu z inną osobą niż małżonek rozwiedziony

3. Obowiązek alimentacyjny po rozwodzie może zostać ustalony na czas oznaczony nie dłuższy niż pięć lat. Ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, może ustalić ten obowiązek na czas nieoznaczony albo przedłużyć go na dalszy czas oznaczony lub nieoznaczony.

4. Obowiązek alimentacyjny po rozwodzie wygasa w razie zawarcia przez uprawnionego małżeństwa.

5. Jeżeli przemawiają za tym potrzeby uprawnionego oraz pozwalają na to możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego, obowiązek alimentacyjny po rozwodzie może zostać spełniony przez świadczenie jednorazowe, w szczególności przez zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej lub przeniesienie prawa majątkowego.

Nowelizacja w tym zakresie zachowuje ochronę ekonomiczną małżonka słabszego finansowo, ale jednocześnie upraszcza i humanizuje procedurę rozwodową, koncentrując ją na skutkach rozstania, a nie na szukaniu winnych. To krok w stronę bardziej partnerskiego modelu prawa rodzinnego, opartego na równości, odpowiedzialności i poszanowaniu dobra rodziny.

👨‍👩‍👧 Wzmocnienie pieczy współdzielonej to jeden z kluczowych kierunków zmian w prawie rodzinnym. 
Projektowane przepisy mają na celu wspieranie współpracy zamiast rywalizacji – tak, by po zakończeniu związku rodzice nadal mogli wspólnie podejmować decyzje dotyczące dziecka i aktywnie uczestniczyć w jego codziennym życiu.

Zgodnie z proponowanymi zmianami, sądy rodzinne będą mogły powierzać wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom określając, że oboje rodzice sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem w powtarzających się, ale niekoniecznie w takich samych okresach, zmieniając się w wypełnianiu obowiązków rodzicielskich (piecza współdzielona).

Sądy, orzekając w takich sprawach, powinny brać pod uwagę przede wszystkim dobro dziecka, a także jego wiek, stan zdrowia, zdanie i potrzeby emocjonalne. Istotne znaczenie ma również zdolność rodziców do współpracy i komunikacji, odległość pomiędzy ich miejscami zamieszkania oraz dotychczasowy sposób sprawowania opieki i podział obowiązków rodzicielskich.

Takie rozwiązania mają sprzyjać budowaniu partnerskiego modelu rodzicielstwa, w którym po rozstaniu dziecko nie traci kontaktu z żadnym z rodziców, a rodzice – mimo zakończenia małżeństwa – pozostają dla niego obecnymi, wspierającymi i współdziałającymi opiekunami.

To krok w stronę nowoczesnego, odpowiedzialnego prawa rodzinnego, które realnie wspiera dobro dziecka i wzmacnia więzi rodzinne.

🧭 W stronę nowoczesnego kodeksu rodzinnego

Podczas posiedzenia wielokrotnie podkreślano, że niezbędne jest opracowanie kodeksu wykonawczego w sprawach rodzinnych, który ujednoliciłby procedury i usprawnił działanie sądów rodzinnych.
Projekt takiego aktu został już opublikowany na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości w zakładce Komisji Kodyfikacyjnej.

W toku debaty pojawiły się również ważne głosy dotyczące:

👶 Wzmocnienia podmiotowości dziecka w postępowaniach sądowych – tak, aby dzieci miały prawo do wysłuchania i by ich opinia była traktowana z należytą powagą.
⚖️ Przyspieszenia rozpoznawania spraw rodzinnych, zwłaszcza w sytuacjach, w których dobro dziecka wymaga szybkiego rozstrzygnięcia.
👩‍👩‍👧‍👦 Zapewnienia rodzicom wsparcia terapeutycznego i edukacyjnego, które pomogłoby w przezwyciężaniu konfliktów i podejmowaniu decyzji w duchu odpowiedzialności i współpracy.

Prawo rodzinne potrzebuje mądrego dialogu

Dzisiejsze posiedzenie było ważnym krokiem w stronę realnych, nowoczesnych i humanistycznych zmian w prawie rodzinnym. Dyskusja pokazała, że coraz więcej środowisk – od prawników, przez sędziów, po organizacje społeczne – dostrzega potrzebę reformy, której centrum stanowi dobro dziecka i poszanowanie rodziny.

Zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym to nie tylko techniczne modyfikacje przepisów. To przede wszystkim zmiana myślenia o rodzinie, o dziecku i o roli państwa w ochronie relacji rodzinnych. To przejście od sporu do współpracy, od karania do wspierania, od procedur do człowieka.

📹 Zobacz nagranie

Transmisja z posiedzenia Komisji dostępna jest na stronie Sejmu RP:
👉 Zobacz nagranie

 Podsumowanie

Udział w pracach nad zmianami w prawie rodzinnym to dla mnie ogromna odpowiedzialność, ale i zaszczyt.
Od lat w mojej pracy adwokackiej i mediacyjnej widzę, jak bardzo potrzebujemy przepisów, które pozwolą rodzinom rozstawać się z godnością, a dzieciom dorastać w poczuciu bezpieczeństwa.

Wierzę, że wspólny wysiłek środowisk prawniczych, naukowych i społecznych przyczyni się do stworzenia prawa rodzinnego na miarę współczesnych wyzwań – prawa, które chroni dzieci, wspiera rodziców i służy rodzinie.